हे वाक्य ऐकताना क्षणभर थांबावं लागतं. कारण हे शब्द कुणा अपयशी माणसाचे नाहीत, तर नियम पाळून, प्रामाणिकपणे, कोट्यवधींचा कर भरलेल्या एका यशस्वी उद्योजकाचे आहेत. बेंगळुरूस्थित उद्योजक रोहित श्रॉफ यांनी LinkedIn वर व्यक्त केलेली ही भावना आज एका व्यक्तीपुरती मर्यादित राहिलेली नाही. ती अनेक भारतीय उद्योजकांची, स्टार्टअप फाउंडर्सची, MSME चालकांची दबलेली वेदना बनली आहे.
रोहित श्रॉफ यांनी गेल्या एका वर्षात तब्बल ₹4 कोटी कर भरला. कोणतीही चोरी नाही, काळा पैसा नाही, सगळं नियमांप्रमाणे, पूर्ण compliance. तरीही ते म्हणतात – “कर भरूनही समाधान नाही.”
हे विधान धक्कादायक आहे. कारण कर भरणं ही केवळ आर्थिक जबाबदारी नसते; ती नागरिक आणि राज्य यांच्यातील विश्वासाची देवाणघेवाण असते. पण जेव्हा तो विश्वासच ढासळतो, तेव्हा प्रश्न निर्माण होतात.
कर भरल्यानंतरही छळ का?
भारतातील करप्रणाली कागदावर कितीही आधुनिक वाटत असली, तरी प्रत्यक्षात ती अजूनही संशयावर, तपासावर आणि नोटिसांवर उभी आहे.
रोहित यांचा अनुभव सांगतो की:
- दरवेळी नवीन नियम
- नवीन नोटिसा
- नवीन तपास
- आणि प्रत्येक वेळी “तुम्ही काहीतरी चुकीचं केलं असणार” असा सूचक आरोप
हे सगळं प्रामाणिक व्यवसायालाच जास्त सहन करावं लागतं. कारण जो नियम पाळतो, तो सिस्टीममध्ये दिसतो. जो नियम तोडतो, तो अनेकदा नजरेआड राहतो.
देशप्रेम विरुद्ध सिस्टीम – खरा प्रश्न कोणता?
रोहित श्रॉफ स्पष्टपणे सांगतात —
“हा प्रश्न देशप्रेमाचा नाही… हा प्रश्न आहे सिस्टीमचा.”
हा मुद्दा अत्यंत महत्त्वाचा आहे. भारतात उद्योजकांनी जर सिस्टीमवर प्रश्न विचारला, तर लगेच त्यांच्यावर “देशद्रोही”, “लोभी”, “फक्त नफा पाहणारे” असे शिक्के मारले जातात. पण देशावर प्रेम म्हणजे अकार्यक्षम व्यवस्थेला गप्प सहन करणं असतं का?
की चांगल्या देशासाठी चांगली व्यवस्था मागणं हेच खऱ्या अर्थाने देशप्रेम आहे?
भारतात व्यवसाय = growth + रोजची झुंज
आज भारतात व्यवसाय करणं म्हणजे फक्त कल्पना, भांडवल आणि मेहनत एवढ्यावर गोष्ट थांबत नाही.
त्यासोबत येतात:
- GST compliance
- Income Tax scrutiny
- Labour laws
- State आणि Central नियमांचा गुंता
- Inspector Raj ची नवी आवृत्ती
एक उद्योजक रोज आपल्या उत्पादनावर, ग्राहकांवर, टीमवर लक्ष देण्याऐवजी नियमांच्या जाळ्यात अडकतो. त्यामुळे innovation पेक्षा survival जास्त महत्त्वाचं ठरतं.
“ब्रेन ड्रेन” नाही, “बिझनेस ड्रेन” सुरू?
रोहित यांनी जाहीर केलं की पुढचा टप्पा भारताबाहेर उभारायचा विचार आहे.
हे वाक्य धोक्याची घंटा आहे.
आज अनेक स्टार्टअप फाउंडर्स:
- सिंगापूर
- दुबई
- अमेरिका
- युरोप
इथे कंपनी register करतात, R&D भारतात ठेवतात, पण value creation बाहेर नेतात. याचं कारण कर कमी असणं एवढंच नाही, तर सिस्टमवर असलेला विश्वास.
जेव्हा एखादा उद्योजक म्हणतो, “इथे माझ्या मेहनतीला सन्मान नाही”, तेव्हा तो देश सोडतो, हे स्वाभाविक ठरतं.
उद्योजकांमधील दोन मतप्रवाह
या विषयावर समाजात दोन स्पष्ट मतं दिसतात:
🔹 पहिला गट म्हणतो —
“देशासाठी टॅक्स भरायलाच हवा.”
हो, नक्कीच हवा. कराशिवाय रस्ते, शिक्षण, आरोग्य, संरक्षण शक्य नाही.
🔹 दुसरा गट म्हणतो —
“जर मेहनतीला सन्मान नसेल, तर लोक निघून जाणारच.”
हेही तितकंच खरं आहे. कर म्हणजे शिक्षा नसते; ती भागीदारी असते.
प्रश्न कर भरण्याचा नाही, प्रश्न आहे कर भरल्यानंतर कसं वागवलं जातं याचा.
स्टार्टअप इंडिया – घोषणांपुरतंच?
“Ease of Doing Business”, “Startup India”, “Make in India” – घोषणा आकर्षक आहेत.
पण ground reality मध्ये अनेक उद्योजक सांगतात की:
- प्रक्रिया अजूनही गुंतागुंतीची आहे
- अधिकाऱ्यांचा दृष्टिकोन संशयात्मक आहे
- चूक झाली तर सुधारण्याऐवजी शिक्षा दिली जाते
यामुळे स्टार्टअप ecosystem मध्ये भीतीचं वातावरण निर्माण होतं.
भारत खरंच उद्योजकांना प्रोत्साहन देतोय का?
हा प्रश्न आता टाळता येणार नाही.
जर भारताला खरंच 5 trillion economy व्हायचं असेल, तर उद्योजक हे शत्रू नाहीत, तर भागीदार आहेत, ही भूमिका स्वीकारावी लागेल.
उद्योजकांकडे संशयाने पाहणारी सिस्टीम बदलून, विश्वासावर चालणारी व्यवस्था निर्माण करणं ही काळाची गरज आहे.
रोहित श्रॉफ यांची पोस्ट हा वैयक्तिक राग नाही.
तो अनेकांचा दबलेला आवाज आहे.
आज भारत एका वळणावर उभा आहे:
👉 एकीकडे संधी
👉 दुसरीकडे सिस्टीमचा ताण
जर हा ताण कमी केला नाही, तर उद्योजक देश सोडणार नाहीत, पण देशातून मूल्यनिर्मिती बाहेर जाईल.
देशप्रेम म्हणजे प्रश्न न विचारणं नाही,
देशप्रेम म्हणजे देश सुधारण्यासाठी प्रश्न विचारणं.
आता प्रश्न आपल्याला नाही, सिस्टीमला विचारायचा आहे —
भारत उद्योजकांना घडवणार की थकवणार?
