सातारा नगरपालिकेच्या निवडणुकांचा माहोल दिवसेंदिवस तापत चालला आहे. उमेदवारी जाहीर होताच शहरातील राजकीय वातावरण ढवळून निघाले आहे. परंतु या वेळची सर्वात प्रकर्षाने जाणवणारी बाब म्हणजे तिकीट वाटपामध्ये झालेला असमतोल, ज्यामुळे अनेक उमेदवारांचे राजकीय अस्तित्व धोक्यात आले असून नाराजीची लाट सर्वत्र पसरली आहे.
शहरातील मतदारांच्या आणि कार्यकर्त्यांच्या भावना पाहता, या वेळच्या तिकीटवाटपाने पक्षांतर्गत मतभेद शिगेला पोहोचल्याचे स्पष्ट होत आहे. वरिष्ठ नेत्यांनी घेतलेल्या काही निर्णयांमुळे गटबाजी आणखी तीव्र होत आहे. अनेक वर्षांपासून प्रामाणिक कार्य करणाऱ्या कार्यकर्त्यांना दुय्यम स्थान देत, काही ठिकाणी जनतेत अप्रिय असलेल्या व्यक्तींनाच तिकीट देण्यात आले ही गंभीर बाब आहे.
अपक्ष उमेदवारांसाठी अनुकूल वातावरण
शहरातील अनेक प्रभागांत कार्यकर्त्यांची आणि स्थानिक नेत्यांची नाराजी इतकी तीव्र आहे की अपक्ष उमेदवारांसाठी अत्यंत अनुकूल वातावरण निर्माण झाले आहे. अपक्ष उमेदवार हे स्थानिकांशी जास्त जोडलेले, त्यांच्या समस्या समजून घेणारे आणि कोणत्याही गटबाजीच्या दबावापलीकडे काम करणारे समजले जातात. त्यामुळे अनेक प्रभागांत नागरिकांचा कल अपक्षांकडे झुकताना दिसत आहे.
या पार्श्वभूमीवर, या वेळची निवडणूक सरळसरळ पक्षांमध्ये होणारी लढत न राहता, गट विरुद्ध अपक्ष आणि निवडणूक व्यवस्थापन विरुद्ध स्थानिक जनभावना अशी रूपांतरित झाली आहे असे म्हणावे लागेल.
गटकारभाराचा प्रभाव आणि कार्यकर्त्यांची नाराजी
सातारा शहरातील अनेक राजकीय संघटनांमध्ये दोन ते तीन प्रमुख गट असतात. या गटांतील स्पर्धा आणि अंतर्गत संघर्ष सर्वज्ञातच आहेत. यंदाच्या तिकीटवाटपात अनेक ठिकाणी फक्त एका गटातील लोकांना तिकीट देण्यात आल्याने दुसरा गट पूर्णपणे बाजूला पडला आहे. यामुळे नाराज कार्यकर्त्यांनी खुलेआम विरोध सुरू केला आहे.
शहरातील अनेक प्रभागांत हा विरोध निवडणुकीत कार्यकर्ते निष्क्रिय होऊन बसणे किंवा थेट अपक्षांना पाठिंबा देणे या स्वरूपात प्रकट होत आहे. पक्षासाठी काम करणाऱ्या कार्यकर्त्यांना हक्काचे स्थान न मिळाल्यास ते उमेदवाराच्या जिंकण्याच्या क्षमतेलाही धोका निर्माण करू शकतात, हे अनेक उदाहरणांमध्ये वेळोवेळी सिद्ध झाले आहे.
जनतेत अप्रिय असलेल्या उमेदवारांना तिकीट : मोठा रोष
तिकीट वाटपातील आणखी एक गंभीर मुद्दा म्हणजे ज्या व्यक्तींना स्थानिक नागरिकसंघटनांकडून, रहिवाशांकडून किंवा मागील कामकाजातून विरोध होता, त्यांनाच पुन्हा उमेदवारी देणे. अशा उमेदवारांविषयी लोकांमध्ये तीव्र नाराजी असून, अशा निर्णयांनी पक्षाच्या प्रतिमेलाच तडा गेला आहे.
निवडणुकीत लोकप्रियता, प्रामाणिकता आणि उपलब्धता या मुद्द्यांना मतदार प्रचंड महत्त्व देतात. जनतेत अविश्वास निर्माण करणाऱ्या व्यक्तींना उमेदवारी मिळाल्यास त्या प्रभागात नैसर्गिकरित्या अपक्ष उमेदवार किंवा विरोधी पक्षाचे उमेदवार मजबूत उभे राहतात.
OBC उमेदवारांचे द्विगुण उमेदवारीचे सूत्र : ओपन मतदारांची नाराजी
या वेळच्या तिकीटवाटपातील सर्वात चर्चेतील मुद्दा म्हणजे OBC उमेदवारांचा प्राबल्य आणि काही उमेदवारांचा ओपन व OBC अशा दोन्ही प्रवर्गात उभे राहण्याचा प्रयत्न. आर्थिकदृष्ट्या मजबूत असलेले काही उमेदवार कोणत्याही एकाच प्रवर्गाचे प्रतिनिधित्व करत नाहीत. पैसे आणि संपर्कांच्या जोरावर ते सर्व गटांतून संधी शोधतात.
या प्रवृत्तीमुळे ओपन प्रवर्गातील मतदारांमध्ये असंतोषाची भावना पसरली आहे. ओपन प्रवर्गाला योग्य प्रतिनिधित्व मिळत नाही, त्यांचे उमेदवार अनेक ठिकाणी दुर्लक्षित राहतात, ही भावना तीव्र होत आहे. त्यामुळे ओपन मतदारांमध्ये असलेली नाराजी ही अनेक प्रभागांतील समीकरणे बदलणार आहे, यात शंका नाही.
निवडणुकीचे चित्र उलटे का दिसू शकते?
या सर्व घटनाक्रमांच्या पार्श्वभूमीवर सातारा नगरपालिकेची निवडणूक अपेक्षित दिशेने जाईलच असे नाही. खालील कारणांमुळे उलटे चित्र दिसण्याची पूर्ण शक्यता आहे:
- अपक्ष उमेदवारांचे वाढते बळ – पक्षीय गटबाजी आणि तिकीटवाटपातील असमतोलामुळे अपक्ष उमेदवारांना मिळणारा पाठिंबा अनपेक्षित निकाल देऊ शकतो.
- कार्यकर्त्यांची निष्क्रियता – नाराज कार्यकर्ते जर मैदानात उतरले नाहीत किंवा दुसऱ्याला गुप्तपणे साथ दिली, तर चित्र पूर्ण बदलू शकते.
- ओपन मतदारांची नाराजी – OBC व इतर गटांत पक्षांनी जास्त लक्ष दिल्याने ओपन प्रवर्ग प्रतिकूल प्रतिक्रिया देऊ शकतो.
- अप्रिय उमेदवारांविषयी लोकांचा रोष – जनतेत लोकप्रिय नसलेल्या उमेदवारांना तिकीट दिल्यास पराभव निश्चित वाटतो.
- स्थानीक जनभावना विरुद्ध पक्षांचे गणित – पक्षाचे राजकीय गणित आणि लोकांचा प्रत्यक्ष अनुभव यांच्यातील विरोधामुळे मतदार स्वबळावर योग्य उमेदवारांचा शोध घेत आहेत.
जनभावनाच शेवटचा निर्णय ठरवणार
सातारा नगरपालिकेच्या निवडणुकीत पक्षांपेक्षा जनभावना अधिक निर्णायक भूमिका बजावणार हे आता स्पष्ट होत आहे. लोकांत पसरलेली नाराजी, कार्यकर्त्यांचे दुर्लक्ष, अपक्ष उमेदवारांचे बळ आणि तिकीटवाटपातील असंतुलन या घटकांच्या मिश्रणामुळे या वेळचे निकाल पारंपरिक पद्धतीपेक्षा अगदी भिन्न असतील.
पक्षांची गटबाजी, पैसा आणि संबंध यापेक्षा मतदार यावेळी अधिक सजग आणि जागरूक दिसत आहेत. त्यामुळे उलटे चित्र दिसणे स्वाभाविकच आहे. निकाल काहीही असो, ही निवडणूक साताऱ्याच्या राजकारणातील अनेक सूत्रांना नव्याने परिभाषित करणार आहे, यात शंका नाही.
