सातारा शहर हे ऐतिहासिक, शैक्षणिक आणि सांस्कृतिक दृष्ट्या समृद्ध शहर आहे. पण या शहराचा श्वास म्हणजे पाणीपुरवठा व्यवस्था आज गंभीर धोक्यात आहे. शहराला पाणीपुरवठा ज्या ठिकाणाहून केला जातो, तिथे सध्या एमआयडीसीचे रासायनिक (केमिकल मिश्रीत) पाणी मिसळले जात आहे. या घटनेमुळे साताऱ्याच्या नागरिकांमध्ये तीव्र संताप आणि भीती निर्माण झाली आहे.
केमिकल मिश्रीत पाणी – नागरिकांच्या आरोग्याशी थेट खेळ
शहरातील लोक दररोज हेच पाणी पितात, स्वयंपाकासाठी वापरतात आणि मुलांच्या शाळांमध्येही हेच पाणी पुरवले जाते. पण जेव्हा त्या पाण्यात औद्योगिक क्षेत्रातील रासायनिक पाणी मिसळले जाते, तेव्हा ते विषासमान घातक ठरते.
एमआयडीसीच्या पाण्यात असलेले रासायनिक घटक, औद्योगिक कचरा आणि धातूचे अंश हे शरीरात गेल्यावर पचनसंस्थेपासून मूत्रपिंडापर्यंत गंभीर परिणाम करतात.
आता प्रश्न असा आहे की –
सातारा जीवन प्राधिकरणाला हे माहीत नाही का?
की त्यांना माहीत असूनही ते डोळेझाक करत आहेत?
प्रशासनाची निष्क्रियता – जनता बिचारी मजबूर
आज साताऱ्यातील हजारो नागरिक रोज सकाळी नळ सुरू करतात आणि पाण्याचा रंग, वास आणि चव विचित्र असल्याचे पाहतात. अनेकांनी तक्रारी केल्या, पण प्राधिकरणाने केवळ मौन राखले.
जनता म्हणते –
“पाणी दूषित आहे, पण आम्ही काय करू? दुसरा पर्यायच नाही. पाणी न पिलं तर जगणं थांबेल, आणि पिलं तर आरोग्य बिघडेल.”
ही परिस्थिती म्हणजे प्रशासनाचा आणि सत्ताधाऱ्यांचा नैतिक दिवाळखोरीचा नमुना आहे. लोकांची जीवितहानी होऊनही, संबंधित अधिकारी आणि राजकारणी एकमेकांकडे जबाबदारी ढकलत आहेत.
सातारा एमआयडीसीचे पाणी पुरवठा स्त्रोताशी कसे जोडले गेले?
शहराला पाणीपुरवठा होतो त्या मुख्य जलस्रोताजवळ एमआयडीसी क्षेत्र आहे. औद्योगिक कंपन्या आपल्या यंत्रांमधून निघणारे रासायनिक अवशेष योग्यरीत्या प्रक्रिया न करता नाल्यांमधून थेट सोडतात. हेच नाले शहराच्या जलस्रोताशी मिसळतात.
ही एक गंभीर पर्यावरणीय गुन्हा आहे, आणि प्रशासनाने याकडे डोळेझाक केली तर पुढील काही वर्षांत पाण्याची गुणवत्ता पूर्णपणे नष्ट होईल.
आरोग्याचा धोका – जनतेला कधी कळेल?
तज्ज्ञ सांगतात की अशा पाण्यात असलेले नायट्रेट, सल्फेट, लीड आणि आर्सेनिक सारखे घटक दीर्घकाळ शरीरात गेल्यास, ते यकृत, मूत्रपिंड, त्वचा आणि हाडांच्या आजारांना कारणीभूत ठरतात.
लहान मुलं आणि वृद्ध यांच्यावर याचा सर्वाधिक परिणाम होतो. अनेकांना अॅलर्जी, पोटाचे विकार, त्वचेवर पुरळ, आणि केस गळणे यासारख्या समस्या वाढताना दिसत आहेत.
पण या सगळ्यावर शासन शांत आहे. जणू नागरिकांच्या आरोग्याचा भार त्यांच्यावर नाहीच.
सातारा जीवन प्राधिकरणाची भूमिका संशयास्पद
पाणीपुरवठ्याची जबाबदारी असलेल्या सातारा जीवन प्राधिकरणाकडून अधिकृत स्पष्टीकरण मिळालेले नाही. अनेक नागरिकांनी प्रयोगशाळांमध्ये पाण्याचे नमुने तपासून घेतले आणि त्यात रासायनिक प्रमाण आढळले. तरीही प्राधिकरणाकडून कोणतीही तपासणी मोहीम किंवा पाण्याची विल्हेवाट व्यवस्था सुधारण्याचे पाऊल उचलले गेलेले नाही.
प्रशासनाने “सर्व काही नियंत्रणात आहे” असे सांगून जबाबदारी झटकण्याचा प्रयत्न केला, पण प्रत्यक्ष वास्तव अगदी उलट आहे.
शासन आणि स्थानिक प्रतिनिधींची मौन भूमिका
या गंभीर विषयावर ना आमदार बोलत आहेत, ना खासदार. लोकांच्या आरोग्याशी खेळ होत असताना राजकीय नेते प्रचारात व्यस्त आहेत.
जनतेच्या आरोग्यावर गदा आली तरी, कुणीही जबाबदारी घेत नाही. पाणीपुरवठ्याचा प्रश्न म्हणजे लोकांच्या जीवनाचा प्रश्न, केवळ प्रशासनाचा नाही. पण दुर्दैवाने, या सर्वांनी “राजकारण” हे “जनकल्याण” पेक्षा मोठं मानलं आहे.
पर्यावरण कार्यकर्त्यांचा इशारा
पर्यावरणप्रेमी संघटनांनी या प्रकरणावर तीव्र निषेध नोंदवला आहे. त्यांचे म्हणणे आहे की,
“जर औद्योगिक क्षेत्रातील सांडपाणी शुद्धीकरणाशिवाय जलस्रोतांमध्ये सोडले गेले, तर पुढील पाच वर्षांत साताऱ्याचा जलसाठा मृत बनेल.”
त्यांनी मागणी केली आहे की, या प्रकरणाची स्वतंत्र चौकशी समितीने चौकशी करावी आणि दोषींवर गुन्हे दाखल करावेत.
जनता काय मागते?
साताऱ्याच्या नागरिकांची मागणी अगदी स्पष्ट आहे –
- एमआयडीसीकडून सोडले जाणारे रासायनिक पाणी त्वरित थांबवावे.
- दूषित जलस्रोताची वैज्ञानिक पद्धतीने स्वच्छता करावी.
- सातारा जीवन प्राधिकरणाविरुद्ध चौकशी आणि कारवाई करावी.
- पर्यायी शुद्ध पाणीपुरवठा सुरू करावा.
जनतेला आरोग्यदायी पाणी हे त्यांचे मूलभूत अधिकार आहे. सरकारने तो अधिकार तातडीने द्यायला हवा.
सातारा शहराला पुरवठा होणाऱ्या पाण्यात रासायनिक मिश्रण आढळणे ही फक्त एक प्रशासनिक चूक नाही, तर ती नागरिकांच्या जीवाशी केलेली प्रत्यक्ष खेळी आहे.
सातारा जीवन प्राधिकरण, एमआयडीसी आणि स्थानिक प्रशासन यांनी जर त्वरित जबाबदारी घेतली नाही, तर या शहराला आरोग्याच्या संकटातून कोणीही वाचवू शकणार नाही.
जनता आज मजबूर आहे, पण ही मजबुरी कायम राहू नये.
पाणी हा जीवनाचा हक्क आहे – विष नव्हे.
