धर्म ही माणसाची वैयक्तिक आस्था आहे; पण जेव्हा ती आस्था विवेक हरवून समाजावर लादली जाते, तेव्हा ती श्रद्धा न राहता नशा बनते. धर्माच्या नशेत धुंद असलेली परावलंबी धेंडं केवळ स्वतःचा विचार नष्ट करत नाहीत, तर अख्ख्या समाजाला विद्वेषाच्या ज्वालामुखीच्या तोंडावर आणून उभं करतात. इतिहास साक्ष आहे—धर्मांधतेने कधीही राष्ट्र उभारलं नाही; राष्ट्रे उद्ध्वस्तच केली आहेत.
कान उघडे ठेवून ऐक, मौलान्या—हा देश कोणाच्या धर्माच्या मक्तेदारीवर चालत नाही. हा देश चालतो संविधानावर. हे संविधान म्हणजे केवळ कायद्याचं पुस्तक नाही; तो या देशाचा आत्मा आहे. या आत्म्यानेच तुला आणि मला समान नागरिकत्व दिलं, धर्म पाळण्याचं स्वातंत्र्य दिलं, बोलण्याचा अधिकार दिला आणि जगण्याचा सन्मान दिला.
भारतीय संविधानाने स्पष्टपणे सांगितलं आहे—भारत हा धर्मनिरपेक्ष देश आहे. म्हणजे इथे कोणताही धर्म श्रेष्ठ नाही, कोणताही धर्म कनिष्ठ नाही. राज्याचा धर्म नसतो; नागरिकांचा असतो. आणि हा फरक ज्यांना समजत नाही, तेच लोक धर्माच्या नावाखाली समाज पेटवण्याचं काम करतात.
धर्माचा उदोउदो करताना एक गोष्ट लक्षात ठेव—या देशाची फाळणी धर्माच्या आधारावर झाली होती. ज्यांना धार्मिक राष्ट्र हवं होतं, त्यांनी पाकिस्तानची मागणी केली. आज जर पुन्हा तोच विचार, तीच भाषा, तोच द्वेष पेरला जात असेल, तर प्रश्न विचारला जाणं स्वाभाविक आहे—तुला भारतात नेमकं काय नको आहे?
भारत तुला तुझा धर्म पाळू देतो, पण भारत तुला धर्माध राष्ट्र बनवू देत नाही. कारण धर्माधतेतून शेवटी जे निर्माण होतं, ते धर्म नसतं—ते दहशतवाद असतो. विचारांचा मृत्यू झाला की हातात शस्त्रं येतात. आणि जिथे शस्त्रं बोलू लागतात, तिथे माणुसकी गप्प बसते.
धर्माध लोकांचं सगळ्यात मोठं पाप म्हणजे ते स्वतःच्या धर्मातील शांतताप्रिय, देशभक्त लोकांना वेठीस धरतात. तुझ्यासारख्या लोकांमुळे आज देशभक्त मुस्लिमांना रोज स्वतःच्या देशभक्तीचे पुरावे द्यावे लागतात. हा कोणता अन्याय आहे? जो सैनिक सीमेवर शहीद होतो, तो आधी भारतीय असतो—धर्म नंतर येतो. पण धर्मांधतेने ही साधी गोष्टही नाकारली जाते.
भारतामध्ये इस्लाम, हिंदू, बौद्ध, शीख, ख्रिश्चन—हे सगळे धर्म फुलले, कारण इथे संविधानाची छत्रछाया आहे. पण जेव्हा कुणी संविधानालाच आव्हान देतो, तेव्हा तो केवळ कायद्याविरुद्ध नाही, तर देशाविरुद्ध उभा राहतो. आणि देशाविरुद्ध उभा राहणाऱ्यांसाठी स्पष्ट शब्दांत सांगावं लागतं—हा देश तुझ्यासाठी नाही.
“हा देश तुझ्यासाठी नाही” याचा अर्थ असा नाही की तू इथून निघून जा. याचा अर्थ एवढाच आहे की तुझा धर्मांध विचार या देशाच्या मूल्यांशी सुसंगत नाही. इथे राष्ट्र प्रथम आहे, धर्म वैयक्तिक आहे. इथे कायदा सर्वोच्च आहे, मौलवी, साधू किंवा धर्मगुरू नव्हे.
संविधानाने दिलेलं धर्मस्वातंत्र्य म्हणजे धर्माच्या नावावर द्वेष पसरवण्याचा परवाना नाही. भाषणस्वातंत्र्य म्हणजे समाज फोडण्याचा हक्क नाही. आणि अल्पसंख्याकत्व म्हणजे राष्ट्रविरोधी कृत्यांना माफी नाही—हे जितकं मुस्लिमांसाठी खरं आहे, तितकंच बहुसंख्याकांसाठीही.
आज भारतासमोरची खरी लढाई धर्मांची नाही; ती आहे धर्मांधतेविरुद्ध विवेकाची. ही लढाई मशिदीतून, मंदिरातून किंवा चर्चमधून नाही जिंकली जाणार—ती जिंकली जाणार आहे संविधानाच्या मूल्यांतून: समानता, स्वातंत्र्य, बंधुता आणि न्याय.
जर तुला खरोखरच धर्मावर प्रेम असेल, तर आधी माणसावर प्रेम कर. जर तुला देशावर प्रेम असेल, तर आधी संविधान मान. आणि जर तुला सतत द्वेषच पेरायचा असेल, तर लक्षात ठेव—भारत तुझ्या द्वेषासाठी नाही. भारत हा सहअस्तित्वासाठी आहे.
हा देश धर्मांधतेसाठी नाही.
हा देश दहशतवादासाठी नाही.
हा देश संविधानासाठी आहे—आणि संविधान मानणाऱ्यांसाठीच आहे.
