काल सोशल मीडियावर एक व्हायरल झालेली क्लिप अनेक प्रश्न निर्माण करून गेली. एका हॉटेलच्या भुयारी भागात सुरू असलेल्या तब्बल ३१ कार्यक्रमांमध्ये ५० ते ६० महिला पकडल्या गेल्याचे त्या क्लिपमध्ये दिसत होते. त्या महिला मराठी भाषा बोलत असल्यामुळे हा प्रकार महाराष्ट्रातील असावा, असा अंदाज व्यक्त केला जात आहे. या महिला वेश्या व्यवसायात कार्यरत असल्याचा कोणताही ठोस उल्लेख नव्हता, पण त्यांची अवस्था, वागणूक आणि परिस्थिती पाहता समाजाला अंतर्मुख करणारे चित्र समोर येते.
या महिला नीट चालूही शकत नव्हत्या. त्यांनी कपडे घातलेले नव्हते, तर फक्त अंगावर गुंडाळले होते. त्या दृश्यानंतर “पुढे काय घडलं असेल?” हा प्रश्न प्रत्येक संवेदनशील माणसाच्या मनात येतो. हा प्रश्न फक्त त्या महिलांपुरता मर्यादित नाही, तर आपल्या संपूर्ण सामाजिक व्यवस्थेवर बोट ठेवणारा आहे.
आधुनिकता की दिशाहीन स्वातंत्र्य?
आजचा काळ ‘आधुनिकतेचा’ आहे, हे कोणीही नाकारू शकत नाही. महिलांनी शिक्षण, नोकरी, व्यवसाय, राजकारण, विज्ञान अशा सर्व क्षेत्रांत भरीव कामगिरी केली आहे. परंतु आधुनिकतेचा अर्थ नेमका काय, याबाबत समाजात मोठा गोंधळ निर्माण झाला आहे. स्वातंत्र्य आणि स्वैराचार यामधील सीमारेषा पुसट होत चालली आहे.
पूर्वी डान्स बार होते, त्यावर समाजाने मोठा वाद घातला. आज मात्र परिस्थिती अशी आहे की महिला स्वतःच ‘डान्सर’ बनून तथाकथित ऑडल्ट लाइफस्टाईल स्वीकारताना दिसत आहेत. प्रश्न हा नाही की महिला असे का करत आहेत; प्रश्न हा आहे की समाज त्यांना अशा दिशेने ढकलतोय का?
फक्त महिला दोषी आहेत का?
या सगळ्या परिस्थितीसाठी फक्त महिलांना दोष देणे हा सर्वात सोपा मार्ग आहे, पण तो सर्वात चुकीचा आहे. कारण प्रत्येक चुकीच्या कृतीमागे संपूर्ण सामाजिक साखळी कार्यरत असते. पुरुषांची विकृत मानसिकता, पैशांची हाव, सोशल मीडियावरून निर्माण होणारे भ्रामक आयुष्य, आणि नैतिक मूल्यांचा ऱ्हास—या सगळ्यांचा मिळून हा परिणाम आहे.
दरवर्षी भारतात लाखो घटस्फोट होत आहेत. अनेक ठिकाणी पत्नींच्या अफेअर्समुळे नवऱ्यांचा खून झाल्याच्या घटना समोर येतात, तर काही ठिकाणी महिला नवरा आणि मुलांना सोडून पळून जात असल्याच्या घटनाही वाढल्या आहेत. पण यामागे फक्त ‘बायका बिघडल्या’ एवढंच कारण आहे का? की कुटुंबसंस्था कमकुवत झाली आहे, संवाद संपला आहे, आणि नात्यांमध्ये संवेदनशीलता उरलेली नाही?
संस्कार, पैसा आणि दिखावा
आज लाखो रुपये फी भरून मुलांना इंग्रजी शाळांमध्ये, महागड्या कॉलेजमध्ये घातले जाते. त्यांना बंगल्यांची स्वप्नं, गाड्यांचे आकर्षण, लक्झरी लाइफस्टाईल दाखवली जाते. पण संस्कार, संयम, जबाबदारी, नात्यांचे मूल्य—या गोष्टी शिकवल्या जातात का?
जर संपत्ती, ऐश्वर्य आणि झटपट यश मिळवण्याची लालसा इतकी वाढली की ‘ललना’ होणं हा पर्याय वाटू लागला, तर काही वर्षांत भारतातही पुरुष लग्न करणं टाळतील. कुटुंबसंस्था, संस्कृती आणि परंपरा केवळ पुस्तकांपुरती उरेल.
जागतिक सर्व्हे काय सांगतात?
एका मोठ्या जागतिक सर्व्हेमध्ये असं आढळून आलं आहे की ज्या देशांमध्ये सौंदर्याला जास्त महत्त्व दिलं जातं, तिथे लग्नसंस्थेचं प्रमाण कमी होत चाललं आहे. कारण तिथे नात्यांपेक्षा देहाला जास्त किंमत दिली जाते. आकर्षण आहे, पण बांधिलकी नाही.
दुसऱ्या एका सर्व्हेनुसार भारतात दारू पिणाऱ्या पुरुषांची संख्या काही प्रमाणात कमी झाली असली, तरी महिलांमध्ये हे प्रमाण तिप्पट वाढले आहे. हा बदल ‘समानतेचा’ आहे की ‘समस्येचा’, याचा विचार समाजाने करायला हवा.
गुन्हे आणि अत्याचार का वाढत आहेत?
जेव्हा समाजात संयम, नैतिकता आणि जबाबदारी कमी होते, तेव्हा गुन्हे आणि अत्याचार वाढणारच. यामध्ये पुरुष आणि महिला दोघेही तितकेच जबाबदार आहेत. चुकीच्या लोकांना जर आपण घरात, नात्यात किंवा समाजात पायरी दाखवली, तर घरची पायरी हलणार हे निश्चित.
मुलं कुठून घडणार?
जर स्त्री आणि पुरुष दोघेही केवळ स्वतःच्या सुखासाठी, इच्छांसाठी आणि स्वार्थासाठी जगू लागले, तर पुढची पिढी कुठून येणार? आणि आलीच, तर ती सात्विक, संस्कारक्षम आणि जबाबदार कशी घडणार?
“अब एक चाल तुम चले, तो वहाँ भी दूसरी चाल तैयार है”—ही ओळ केवळ इशारा नाही, तर वास्तव आहे. समाज जर आज जागा झाला नाही, तर उद्या परिणाम भोगावे लागतील. महिलांना दोष देऊन प्रश्न सुटणार नाहीत, आणि पुरुषांनी स्वतःला निर्दोष समजूनही चालणार नाही.
गरज आहे ती आत्मपरीक्षणाची, संवादाची आणि संतुलित आधुनिकतेची. अन्यथा सावधान—भारतही त्या वाटेवर चालला आहे, जिथे लग्न, कुटुंब आणि संस्कृती हे शब्द इतिहासजमा होतील.
