महाराष्ट्राच्या राजकारणात काही व्यक्तिमत्त्वे ही केवळ पदांमुळे नव्हे, तर त्यांच्या दीर्घकाळ चाललेल्या सार्वजनिक आयुष्यामुळे आणि जनतेशी जुळलेल्या नात्यामुळे वेगळी ठरतात. आदरणीय Sharad Pawar साहेबांची संसदीय कारकीर्द आज साठाव्या वर्षांत पदार्पण करत आहे, हा केवळ एका नेत्याचा टप्पा नाही; तर महाराष्ट्राच्या आणि देशाच्या राजकीय इतिहासातील एक महत्त्वपूर्ण पर्व आहे. सहा दशकांचा हा प्रवास म्हणजे संघर्ष, नेतृत्व, संघटनकौशल्य, सत्तेतील चढउतार आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे जनतेशी असलेली नाळ यांची कहाणी आहे. सन १९६७ साली आजच्या दिवशी सुरू झालेला हा प्रवास आजही अविरतपणे सुरू आहे. एवढ्या दीर्घकाळ एखाद्या नेत्याने सक्रिय राजकारणात राहणे, जनतेचा विश्वास टिकवणे आणि सतत बदलणाऱ्या राजकीय समीकरणांमध्ये स्वतःची भूमिका सक्षमपणे मांडणे हे अत्यंत दुर्मिळ उदाहरण आहे. महाराष्ट्र विधानसभेचे सदस्य म्हणून त्यांनी तब्बल सहा वेळा शपथ घेतली, तर एकदा विधानपरिषदेचे सदस्य म्हणूनही त्यांनी जबाबदारी सांभाळली. राज्याच्या विधिमंडळातील त्यांचा अनुभव केवळ संख्यात्मक नाही, तर धोरणनिर्मिती आणि प्रशासनातील दृष्टीकोन घडवणारा ठरला. संसदीय पातळीवर पाहिले, तर सात वेळा लोकसभेत निवडून येणे ही स्वतःमध्येच एक विक्रमी कामगिरी आहे. लोकसभेत प्रतिनिधित्व करताना त्यांनी केवळ मतदारसंघाचे प्रश्न मांडले नाहीत, तर राष्ट्रीय पातळीवरील विविध विषयांवर ठोस भूमिका घेतली. दोन वेळा राज्यसभेतही त्यांनी प्रतिनिधित्व केले. या माध्यमातून संसदेतला त्यांचा अनुभव अधिक व्यापक झाला. राज्य आणि केंद्र या दोन्ही स्तरांवर काम करताना त्यांनी धोरणात्मक निर्णयांमध्ये सहभाग नोंदवला. त्यांच्या कारकिर्दीचा विचार करताना महाराष्ट्रातील राजकीय बदलांचे अनेक टप्पे डोळ्यासमोर येतात. राज्याच्या विकासाच्या प्रक्रियेत त्यांनी वेगवेगळ्या भूमिकांतून योगदान दिले. कृषी, सहकार, उद्योग, पायाभूत सुविधा अशा अनेक क्षेत्रांमध्ये त्यांनी विचारमंथन आणि निर्णयप्रक्रियेत सक्रिय सहभाग घेतला. ग्रामीण भागाशी असलेली त्यांची नाळ आणि शेतकरी प्रश्नांबाबतची भूमिका ही त्यांच्या राजकीय ओळखीचा महत्त्वाचा भाग राहिली आहे. सहा दशकांच्या या प्रवासात सत्तेतील यश-अपयश, मित्र-शत्रू, तुटलेली आणि पुन्हा जुळलेली समीकरणे, राजकीय आव्हाने आणि टीका या साऱ्यांचा सामना त्यांनी केला. परंतु या सर्वांमध्ये एक गोष्ट कायम राहिली ती म्हणजे जनतेशी असलेले नाते. मायबाप जनतेने त्यांच्यावर केलेले प्रेम आणि टाकलेला विश्वास हाच त्यांच्या प्रवासाचा खरा आधार आहे. कोणत्याही नेत्यासाठी सर्वात मोठी संपत्ती म्हणजे जनतेचा विश्वास. हा विश्वास मिळवणे जितके कठीण, तितकेच टिकवणे अधिक कठीण असते. पण पवार साहेबांनी हा विश्वास सहा दशकांहून अधिक काळ टिकवून ठेवला. या दीर्घ प्रवासात त्यांच्या सोबत असंख्य कार्यकर्ते, सहकारी आणि जीवाभावाचे सोबती उभे राहिले. एखाद्या नेत्याची ताकद केवळ त्याच्या व्यक्तिमत्त्वात नसते, तर त्याच्या मागे उभ्या असलेल्या संघटनेत आणि कार्यकर्त्यांमध्ये असते. कार्यकर्त्यांनी संकटाच्या काळात खंबीरपणे साथ दिली, तर यशाच्या काळातही संयम राखला. या परस्पर नात्यामुळेच राजकीय वाटचाल अधिक भक्कम बनली. पवार साहेबांच्या कारकिर्दीत अनेक ऐतिहासिक घडामोडी घडल्या. देशातील राजकीय परिवर्तन, आघाड्यांचे राजकारण, केंद्र-राज्य संबंधांतील बदल, आर्थिक सुधारणा आणि सामाजिक प्रश्नांवरील भूमिका या सर्व प्रक्रियांना ते साक्षीदार राहिले. या सर्व टप्प्यांत त्यांनी परिस्थितीनुरूप भूमिका घेतली आणि स्वतःची राजकीय शैली जपली. त्यांच्या निर्णयांवर टीका झाली, तर अनेकदा त्यांच्या धोरणांचे कौतुकही झाले. पण या सर्वांमध्ये त्यांनी सक्रियता आणि संवाद कायम ठेवला. राजकारण हे केवळ सत्तेचे समीकरण नसते; ते लोकांच्या आयुष्याशी जोडलेले असते. एखाद्या नेत्याची खरी परीक्षा ही जनतेच्या प्रश्नांवर घेतलेल्या भूमिकेतूनच होते. ग्रामीण भागातील शेतकरी, सहकारी संस्था, युवक, महिला आणि वंचित घटक यांच्या प्रश्नांवर त्यांनी सातत्याने आवाज उठवला. त्यांच्या दीर्घ अनुभवामुळे प्रशासनातील गुंतागुंत समजून घेऊन त्यावर उपाययोजना सुचवण्याची क्षमता विकसित झाली. आज त्यांच्या संसदीय कारकिर्दीची साठावी वर्षपूर्ती हा केवळ गौरवाचा क्षण नाही, तर आत्मपरीक्षणाचाही क्षण आहे. सहा दशकांचा प्रवास म्हणजे अनेक पिढ्यांचा साक्षीदार असलेला इतिहास. या काळात महाराष्ट्रातील आणि देशातील राजकीय परिस्थितीमध्ये आमूलाग्र बदल झाले. नव्या पिढीचे राजकारण, सामाजिक माध्यमांचा प्रभाव, मतदारांच्या अपेक्षांतील बदल या सर्व नव्या आव्हानांमध्येही त्यांनी आपली उपस्थिती कायम ठेवली. या प्रवासात ज्यांनी त्यांच्यावर विश्वास ठेवला, प्रेम केले आणि साथ दिली त्या सर्व कार्यकर्त्यांचे, सहकाऱ्यांचे आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे जनतेचे कृतज्ञतापूर्वक आभार मानणे हे अत्यंत आवश्यक आहे. कारण लोकशाहीत अंतिम शक्ती ही जनतेकडेच असते. जनतेच्या पाठिंब्याशिवाय कोणताही राजकीय प्रवास शक्य होत नाही. साठ वर्षांचा हा अविजीत प्रवास पुढेही असाच प्रेरणादायी राहो, अशी अपेक्षा व्यक्त करावी लागेल. अनुभव, संयम आणि व्यापक दृष्टी या भांडवलावर उभा असलेला हा प्रवास महाराष्ट्राच्या आणि देशाच्या राजकीय इतिहासात एक वेगळा अध्याय म्हणून नोंदला जाईल. आदरणीय पवार साहेबांच्या या दीर्घ आणि समृद्ध संसदीय कारकिर्दीस मनःपूर्वक शुभेच्छा आणि कृतज्ञ अभिवादन.- या लेखाला हेडिंग द्या
