दसरा म्हणजे पराक्रमाचा, चांगल्या गोष्टींच्या विजयाचा सण. महाराष्ट्रात या सणाला धार्मिक आणि सांस्कृतिक महत्त्वाबरोबरच राजकीय महत्त्वही लाभले आहे. अनेक दशकांपासून दसऱ्याच्या दिवशी शिवसेनेचा दसरा मेळावा दादरच्या शिवाजी पार्कमध्ये होत असतो. या मेळाव्यांमधून लोकांपर्यंत ठाम विचार पोहोचवले जात, संघटनात्मक शक्ती दाखवली जात आणि पक्षाची दिशा काय असावी याचा आराखडा मांडला जात असे. मात्र गेल्या दोन ते तीन वर्षांत परिस्थिती पूर्णतः बदलली आहे. शिवसेनेत झालेल्या फुटीमुळे दोन गट निर्माण झाले आणि त्यानुसार दोन वेगवेगळे दसरा मेळावे भरू लागले.
आज प्रश्न असा आहे की, या दसरा मेळाव्यांचे नेमके उद्दिष्ट काय आहे? लोकांना त्यातून काय मिळते? की हे फक्त एकमेकांवर टीका-टिप्पणी करण्याचे व्यासपीठ राहिले आहे?
ऐतिहासिक पार्श्वभूमी
शिवसेनेचा दसरा मेळावा ही एक परंपरा आहे. बाळासाहेब ठाकरे युगापासून या मेळाव्याला महाराष्ट्राच्या राजकारणात प्रचंड महत्त्व होते. दादरच्या शिवाजी पार्कमध्ये हजारो कार्यकर्ते, समर्थक आणि जिज्ञासू एकत्र जमून पक्षप्रमुखांचे भाषण ऐकायचे. या भाषणातून जनतेला नवा उत्साह, कार्यकर्त्यांना प्रेरणा आणि विरोधकांना उत्तर मिळायचे. दसऱ्याच्या निमित्ताने दिला जाणारा संदेश केवळ शिवसेनेसाठीच नव्हे तर महाराष्ट्राच्या राजकारणासाठी दिशादर्शक ठरत असे.
दोन गट, दोन मेळावे
पण २०२२ नंतर शिवसेनेत मोठी फूट पडली. एकनाथ शिंदे यांच्या नेतृत्वाखालील गट वेगळा झाला, तर उद्धव ठाकरे यांच्या नेतृत्वाखालील गट आपली जुनी शिवसेना टिकवून राहिला. यामुळे दसरा मेळाव्याची परंपरा दोन ठिकाणी विभागली गेली. दोन्ही गट स्वतःला खरी शिवसेना असल्याचा दावा करत राहिले. परिणामी दोन वेगवेगळे दसरा मेळावे भरवले जाऊ लागले.
यामुळे कार्यकर्त्यांमध्ये गोंधळ वाढला. सामान्य जनतेला देखील प्रश्न पडला की, खरी शिवसेना कोणती? कोणत्या गटाचे विचार खरे?
लोकांना मेळाव्यातून काय मिळते?
सणांच्या निमित्ताने होणाऱ्या मेळाव्यातून लोकांना काहीतरी नवीन मिळावे अशी अपेक्षा असते. विचारांचे सोने, भविष्यासाठीचा आराखडा, लोकांच्या प्रश्नांना दिलासा देणारी ठोस भूमिका हे लोक अपेक्षित असतात. मात्र अलीकडच्या दसरा मेळाव्यांमध्ये हे सर्व दिसून येत नाही.
दोन्ही गट आपापसांत आरोप-प्रत्यारोप करण्यात व्यस्त असतात. एकमेकांच्या कमतरता उघड करण्यावरच भर दिला जातो. पण शेतकरी, कामगार, तरुण, महिला, बेरोजगार, लघुउद्योग यांच्यासाठी नेमकी कोणती धोरणे आखली जातील, भविष्यातील महाराष्ट्र कसा घडवायचा यावर गंभीर चर्चा होताना दिसत नाही.
राजकीय शक्ती प्रदर्शनाचा मेळावा
आजचा दसरा मेळावा हा लोकांसाठीपेक्षा राजकीय शक्ती दाखविण्यासाठी जास्त वापरला जातो. किती लोक उपस्थित राहिले, किती कार्यकर्त्यांनी घोषणा दिल्या, कोणते बॅनर-फ्लेक्स लावले, किती मोठा मंच उभारला – यावरच जास्त भर असतो. त्यामुळे हा मेळावा केवळ राजकीय गर्दीचे मोजमाप करणारा उत्सव ठरतो.
विचारमंथनाची खरी गरज
आज महाराष्ट्रासमोर अनेक गंभीर प्रश्न उभे आहेत – शेतकऱ्यांच्या आत्महत्या, बेरोजगारी, पायाभूत सुविधा, महागाई, शिक्षण व आरोग्य क्षेत्रातील तुटवडा, उद्योगांचे पलायन, पर्यावरणीय संकट. या प्रश्नांवर उत्तरं शोधण्याची खरी संधी दसरा मेळावा देऊ शकतो. पण दुर्दैवाने या प्रश्नांवर प्रामाणिक चर्चा होत नाही.
शिवसेनेच्या दोन्ही गटांनी आता विचारमंथनाची दिशा स्वीकारण्याची गरज आहे. दसरा मेळावा हा फक्त राजकीय टीका-टिप्पणीसाठी नसून लोकांना विचाराचे सोने द्यावे, मार्गदर्शन करावे, पुढील पिढीसाठी नवा आराखडा तयार करावा, अशी लोकांची खरी अपेक्षा आहे.
लोकांची अपेक्षा
- नवीन धोरणांची घोषणा : रोजगार, शिक्षण, शेती याबाबत ठोस निर्णय
- भविष्यातील दृष्टीकोन : महाराष्ट्र कसा असावा याचे स्वप्न
- संघटनाला दिशा : कार्यकर्त्यांसाठी स्पष्ट मार्गदर्शन
- सामाजिक जबाबदारी : जात, धर्म, भाषा यापलीकडे एकात्मतेचा संदेश
दसरा मेळाव्याचे भविष्य
जर दोन्ही गटांनी दसरा मेळाव्याला नुसते राजकीय प्रदर्शन न बनवता खरोखर विचारमंथनाचे व्यासपीठ बनवले, तर महाराष्ट्राच्या राजकारणाला नवी दिशा मिळू शकते. लोकशाहीत अशा मोठ्या व्यासपीठांचा उपयोग समाजाला प्रेरणा देण्यासाठी व्हायला हवा, फक्त विरोधकांवर टीका करण्यासाठी नव्हे.
दसरा हा विजयाचा सण आहे. वाईटावर चांगल्याचा, असत्यावर सत्याचा, अन्यायावर न्यायाचा विजय दर्शवणारा दिवस. त्याचप्रमाणे दसरा मेळावा हा लोकांसाठी आशेचा किरण ठरावा. पण गेल्या काही वर्षांपासून तो राजकीय वाद आणि शक्तीप्रदर्शनापुरताच मर्यादित झाला आहे.
आज वेळ आली आहे की, शिवसेनेच्या दोन्ही गटांनी आत्मपरीक्षण करून या मेळाव्याला पुन्हा विचारांचे, लोकहिताचे आणि भविष्यातील महाराष्ट्र घडवण्याचे व्यासपीठ बनवावे. लोकांना विचाराचे सोने लुटता यावे, याचाच खरा
