सातारा शहर आणि परिसर हा निसर्गसौंदर्यासाठी ओळखला जातो. हिरवीगार झाडं, डोंगररांगा आणि स्वच्छ हवा ही या भागाची ओळख आहे. मात्र अलीकडे गोडोली ते शिवराज पेट्रोल पंप या रस्त्याच्या रुंदीकरणाच्या कामामुळे अनेक वर्षे उभी असलेली छत्रझाडं तोडण्यात आली आहेत. विकासाच्या नावाखाली झालेली ही वृक्षतोड केवळ झाडांची नाही, तर पर्यावरणाच्या समतोलावरच घाला घालणारी आहे.
गोडोली ते शिवराज पेट्रोल पंप हा रस्ता अनेक वर्षांपासून झाडांच्या सावलीने नटलेला होता. या रस्त्यावरून प्रवास करताना दोन्ही बाजूंनी उभ्या असलेल्या वृक्षांची हिरवळ पाहून मन प्रसन्न होत असे. या झाडांनी केवळ सौंदर्य वाढवले नव्हते, तर परिसरातील तापमान नियंत्रित ठेवणे, हवा शुद्ध ठेवणे आणि पक्षी-प्राण्यांना आसरा देणे यासारखी महत्त्वाची भूमिका निभावली होती. पण आता रस्त्याच्या रुंदीकरणासाठी ही झाडं तोडली गेल्याने संपूर्ण परिसर भकास आणि उघडा पडलेला दिसतो.
विकास हा निश्चितच आवश्यक आहे. रस्ते रुंद झाले पाहिजेत, वाहतूक सुलभ झाली पाहिजे आणि शहराची प्रगती झाली पाहिजे. मात्र हा विकास निसर्गाला संपवून होणार असेल, तर तो खरा विकास कसा म्हणता येईल? झाडे तोडून विकास साधणे म्हणजे घर जाळून कोळशाचा व्यापार करण्यासारखे आहे. तात्पुरता फायदा दिसला तरी दीर्घकाळात त्याचे गंभीर परिणाम समाजाला भोगावे लागतात.
या रस्त्याच्या कडेला उभ्या असलेल्या झाडांनी कित्येक वर्षे या भागाचे रक्षण केले होते. उन्हाळ्यात सावली, पावसाळ्यात मातीची धूप रोखणे आणि वातावरणातील प्रदूषण कमी करणे अशी अनेक कामे ही झाडे शांतपणे करत होती. विलासपूर परिसरातील हिरवाईमुळे येथील वातावरणही प्रसन्न वाटत होते. आता मात्र झाडे तोडल्यानंतर परिसर ओसाड आणि उष्ण वाटू लागला आहे.
एकीकडे सातारकर मोठ्या उत्साहाने वृक्षलागवड मोहिमा राबवत आहेत. शाळा, महाविद्यालये, सामाजिक संस्था आणि पर्यावरणप्रेमी लोक हजारो झाडे लावण्याचा संकल्प करत आहेत. झाडे लावा, झाडे जगवा हा संदेश दिला जात आहे. पण दुसरीकडे विकासाच्या नावाखाली शेकडो वर्षांची झाडे काही तासांत तोडली जात आहेत. ही विरोधाभासी परिस्थिती निश्चितच चिंताजनक आहे.
वृक्षतोडीमुळे पर्यावरणाचा समतोल बिघडतो. झाडे कमी झाली की तापमान वाढते, पावसाचे प्रमाण बदलते आणि हवेतील प्रदूषण वाढते. पक्षी-प्राण्यांचे नैसर्गिक अधिवास नष्ट होतात. याचा परिणाम शेवटी माणसावरच होतो. म्हणूनच पर्यावरण तज्ञ नेहमी सांगतात की विकास करताना निसर्गाचे संरक्षणही तितकेच महत्त्वाचे आहे.
रस्त्यांचे रुंदीकरण करताना पर्यायी उपाय शोधणे आवश्यक असते. शक्य तिथे झाडे वाचवणे, झाडे हलवून दुसऱ्या ठिकाणी लावणे किंवा त्याच्या दुप्पट झाडे लावण्याची जबाबदारी घेणे गरजेचे असते. विकास आणि पर्यावरण यांचा समतोल राखणे ही प्रशासनाची आणि समाजाची दोघांचीही जबाबदारी आहे.
आज गोडोली ते शिवराज पेट्रोल पंप या रस्त्यावरील झाडे तोडली गेली असली तरी या घटनेतून आपण धडा घ्यायला हवा. भविष्यात अशा कामांमध्ये पर्यावरणाचा विचार करून निर्णय घेतले गेले पाहिजेत. झाडे ही केवळ लाकूड नसून ती जीवनाचा आधार आहेत. तीच आपल्याला स्वच्छ हवा, सावली आणि पर्यावरणाचा समतोल देतात.
म्हणूनच छत्रझाडं तोडणं म्हणजे मरणाच्या दिशेनं वाटचाल करण्यासारखं आहे. विकास हवा, पण तो निसर्गाशी मैत्री ठेवूनच झाला पाहिजे. अन्यथा एक दिवस असा येईल की रस्ते तर रुंद असतील, पण त्या रस्त्यांवर चालताना सावली देणारे झाड मात्र कुठेच दिसणार नाही.
